Merhabalar,
Otomotiv dünyasında kartların yeni baştan karıldığı, korumacı duvarların yükseldiği bir dönemdeyiz. Artık hiç bir yatırım bilinen parametrelerle gelmiyor.
Türkiye olarak geçtiğimiz yıl başında Manisa için duyurulan 1 milyar dolarlık BYD yatırımıyla küresel elektrikli taşıt (EV) liginde devasa bir avantaj elde ettiğimizi düşünmüştük. Ancak bu hafta içinde BYD’nin tepe yöneticisi Stella Li, hepimize soğuk duş etkisi yapan bir resmi açıklama yaptı. Açıklama; Manisa projesinin “askıya alındığını” ve şirketin tüm odağını Macaristan’a çevirdiğini net bir şekilde söylüyordu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı da BYD‘nin teşvik sürecini dondurduğunu açıklayınca, kriz tescillenmiş oldu.
Peki, ne oldu da inşaat aşamasına geçti geçiyor denilen bu dev yatırım aniden fren yaptı?
Bir çok uzman ve analist bu durumu rasyonel ticari gerekçelerle yorumlamayı tercih etti. Yani Avrupa Birliği’nin Çinli üreticilere uyguladığı ek gümrük vergilerinden kaçınmak için doğrudan birlik üyesi olan Macaristan’a öncelik verilmesine dikkat çektiler. Hatta Made in EU doktrininin Endüstriyi Hızlandırma Yasası hayata geçtiğinde ülkemizdeki BYD yatırımının AB’ye ihraç edilecek ürünlerinin Avrupa’da AB menşeli ürün sayılmama riskini BYD göze alamadı dendi.
Ancak madalyonun diğer yüzünde, küresel ticaret savaşlarının tam merkezinde duran Pekin yönetiminin jeopolitik ve stratejik mühendisliğinin yattığını görmek gerekiyor. Bu geri adımın arkasındaki en güçlü görünmez el, Çin Hükümeti’nin doğrudan veya dolaylı yatırım izni vermemesi aslında.
Çin’in küresel batarya ve elektrikli taşıt teknolojisindeki mutlak üstünlüğünü hepimiz kabul ediyoruz. Pekin yönetimi, özellikle kritik teknolojilerin ve katma değerli üretimin yurt dışına transferi konusunda son derece hassas ve korumacı. Çin Ticaret Bakanlığı’nın (MOFCOM) yerli otomotiv devlerine küresel genişleme süreçlerinde “teknoloji sızıntısını önlemek” ve yatırımları merkezi olarak koordine etmek adına sıkı direktifler verdiği, uluslararası ekonomik yatırım görüşmelerinde artık bir sır değil.
Ülkemiz Gümrük Birliği avantajı ve güçlü lojistik altyapısıyla AB için önemli bir üretim üssü olsa da, AB üyesi olmaması sebebiyle Pekin’in stratejik hesaplarında bir “bölgesel risk” veya “ikincil rota” olarak değerlendirildiğimizi görmüş olduk. Çin hükümeti, BYD ve Chery gibi devlerin Avrupa pazarındaki kalıcı varlığını garanti altına almak için sermaye ve teknoloji akışını doğrudan AB içindeki (Macaristan gibi) topraklara yönlendirmeyi seçmiş görünüyor. Hatta Çinli markaların AB ülkeleri içindeki kapasiteleri boşalmış otomotiv fabrikalarına göz dikmiş olması bunu kanıtlıyor.
Yani BYD’nin Manisa’da frene basması, sadece şirketin kendi yönetim kurulunda alınmış ticari bir karar olmadı. Pekin’in küresel pazar payını optimize etme ve stratejik teknolojiyi sıkı sıkıya kendi kontrolünde tutma politikasının doğrudan bir yansıması oldu.
O zaman buradan ne gibi dersler çıkarmalıyız?
Bu gelişme, ülkemizin küresel doğrudan yabancı yatırımları (FDI) çekerken sadece ekonomik teşviklerin yeterli olmadığını gösteren acı bir ders oldu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın, taahhütlerin yerine getirilmemesi durumunda müeyyidelerin uygulanacağını ve kamunun çıkarlarının teminat altında olduğunu belirtmesi hukuki açıdan elbette doğru. Ancak masada Çin Hükümeti’nin küresel stratejileri olduğunda, yerel mevzuat ve teşvikler maalesef yeterli olmuyor.
Sonuç olarak; BYD’nin Manisa yatırımını askıya alması, küresel ticaretin artık sadece serbest piyasa dinamikleriyle değil, devletlerin stratejik müdahaleleriyle şekillendiğinin en net kanıtı oldu. Demek ki önümüzdeki dönemde benzer hayal kırıklıkları yaşamamak adına, yatırımlarda kaynak çeşitliliğine gitmeli ve küresel satranç tahtasında Çin’in “izin” mekanizmalarına takılmayacak alternatif yatırım yöntemleri bulup önermeliyiz. Manisa’da duran çarkların, küresel tedarik zincirinde oyunun kurallarının yeniden yazıldığının en somut ilanı olduğunu hiç unutmayalım.
News
